Արտամարմնական բեղմնավորումը (ԱՄԲ) անպտղության բուժման ամենաարդյունավետ մեթոդներից մեկն է, որի ընթացքում ձվաբջիջը սերմնաբջջով բեղմնավորվում է կնոջ օրգանիզմից դուրս՝ լաբորատոր պայմաններում։

ԱՄԲ-ի հիմնական փուլերը

• ԱՄԲ-ի նախապատրաստում
• ԱՄԲ-ի իրականացում
• ԻՔՍԻ մեթոդ (սերմնաբջջի ներարկում ձվաբջջի մեջ)
• Նախաիմպլանտացիոն գենետիկական ախտորոշում
• Օժանդակ հեչինգ
• Բլաստոցիստի տեղափոխում
• ԱՄԲ սառեցված էմբրիոններով
• Վերարտադրողական տեխնոլոգիաների բարդությունները
• ԱՄԲ-ի անհաջողության պատճառները

Պատմական ակնարկ
Առաջին երեխան, ով ծնվել է ԱՄԲ մեթոդով՝ Լուիզա Բրաունը, լույս աշխարհ է եկել Մեծ Բրիտանիայում 1978 թվականին։ Այս իրադարձությունը հեղափոխություն է առաջացրել վերարտադրողական բժշկության մեջ և հույս տվել միլիոնավոր անպտուղ զույգերին։ Տասնամյակների ընթացքում ԱՄԲ տեխնոլոգիաները զգալիորեն կատարելագործվել են, զարգացել են ԻՔՍԻ մեթոդը, նախաիմպլանտացիոն գենետիկական ախտորոշումը, սաղմերի սառեցումը և այլն։ 2024 թվականի տվյալներով՝ աշխարհում ծնվել է ավելի քան 12 միլիոն երեխա, ովքեր բեղմնավորվել են վերարտադրողական օժանդակ տեխնոլոգիաների միջոցով, որից մոտ 70%-ը՝ ԱՄԲ-ի շնորհիվ։

ԱՄԲ-ի նախապատրաստման և բուժման փուլերը
1. Զույգի հետազոտություն Անցկացվում է տղամարդու և կնոջ լիարժեք կլինիկական-լաբորատոր հետազոտություն՝ ըստ ժամանակակից ստանդարտների։ Բացահայտվում են անպտղության հնարավոր պատճառներն ու հակացուցումները։
2. Սուպերօվուլյացիայի խթանում Դաշտանային ցիկլի 2-3-րդ օրը կնոջը տրվում են գոնադոտրոպին պարունակող դեղամիջոցներ (Գոնալ-Ֆ,Պրոգինովա,Մենոպուր և այլն)՝ նպաստելով մի քանի ֆոլիկուլի հասունացմանը։ Կատարվում է ուլտրաձայնային մշտադիտարկում և դեղաչափերի վերահսկողություն։
Ձվաբջիջների հասունացումը ավարտվում է օվուլյացիայի խթանիչի ներարկմամբ՝ խորիոնային գոնադոտրոպինով (ՄԽԳ) կամ, որոշ ցուցումներով, GnRH ագոնիստով։
3. Ֆոլիկուլների պունկցիա Գործընթացը կատարվում է խթանիչի ներարկումից 34-36 ժամ անց։ Ձվաբջիջները հավաքվում են տրանսվագինալ եղանակով՝ ուլտրաձայնային հսկողությամբ և կարճատև անզգայացմամբ։
4. Սերմնաբջիջների նախապատրաստում Կատարվում է ֆոլիկուլների պունկցիայի օրը։ Իրականացվում է սերմի գրադիենտային մշակում և լվացում հատուկ միջավայրերում։ Անհրաժեշտության դեպքում կատարվում է մորֆոլոգիական ճիշտ սերմնաբջիջների ընտրություն (IMSI, PICSI) կամ դոնորական սերմնաբջջի օգտագործում։
5. Բեղմնավորում և սաղմերի աճեցում

• Դասական ԱՄԲ – ձվաբջիջները տեղադրվում են սնուցող միջավայրում՝ նախապես պատրաստված սերմնաբջիջներով։
• ԻՔՍԻ – սերմնաբջիջը անմիջապես ներարկվում է ձվաբջջի մեջ։

6. Սաղմերի տեղափոխում Կատարվում է պունկցիայից 3-5 օր անց։ Սովորաբար տեղափոխվում է 1-2 սաղմ՝ բազմապտուղ հղիությունից խուսափելու համար։
7. Պոստտրանսֆերային աջակցություն Նշանակվում են պրոգեստերոն պարունակող դեղամիջոցներ։

Լրացուցիչ ընթացակարգեր

• ԻՔՍԻ՝ տղամարդու անպտղության դեպքում
• PGT՝ նախաիմպլանտացիոն գենետիկ թեստավորում,գենետիկական խնդիրների կանխարգելման համար
• Օժանդակ հեչինգ՝ սաղմի արտաքին թաղանթի բացում
• Սաղմերի սառեցում՝ ապագա տեղադրումների համար

Հնարավոր բարդություններ:

• Ձվարանների գերխթանման կամ հիպերստիմուլյացիայի համախտանիշ (ՁԳԽՀ)
• Բազմպտուղ հղիություն
• Արտարգանդային հղիություն
• Պունկցիայի հետ կապված բարդություններ

Անհաջող ԷԿՈ-ի հնարավոր պատճառները:

• Սաղմի գենետիկական անոմալիաներ
• Էնդոմետրիումի ընկալունակության խանգարումներ
• Կնոջ տարիքային գործոն
• Արգանդի արյան շրջանառության խանգարումներ
• Ոչ օպտիմալ խթանում

Ժամանակակից միտումները ԱՄԲ-ում:
Անցում անհատականացված խթանման պրոտոկոլների
Ավելի հաճախ մեկ սաղմի տեղադրում՝ բազմապտուղ հղիության ռիսկը նվազեցնելու նպատակով
Շեշտադրում սառեցված սաղմերի տեղադրման վրա՝ որպես ավելի ֆիզիոլոգիական և արդյունավետ մեթոդ